Ultra İşlenmiş Gıdaları Bırakmak Ruh Sağlığını Destekler mi?
Ultra işlenmiş gıdalar ruh sağlığınızı sandığınızdan fazla etkiliyor. 2023'te BMJ'de yayınlanan 300.000'den fazla katılımcıyı kapsayan bir meta-analiz, en yoğun ultra işlenmiş gıda (UPF) tüketen grupta depresyon riskinin %22 daha yüksek çıktığını gösterdi. Bu bir tesadüf değil — 2026 sonbaharında beslenme psikiyatrisi alanında yayınlanan yeni pilot çalışmalar da aynı yönü işaret ediyor. Peki bu bağ nasıl kuruluyor? Beyninizle bağırsağınız arasında çalışan bir hat var ve o hat, akşam yediğiniz paketli atıştırmalıktan fazlasıyla etkileniyor.
Kışa girerken bunu düşünmenin tam zamanı. Gün ışığı azalıyor, kapalı mekânda geçen saatler artıyor ve market raflarındaki hazır ürünler pratik olduğu için daha sık tercih ediliyor. Oysa koruyucu bir yaklaşımın özü aynı yerde duruyor: hastalandıktan ya da ruh haliniz düştükten sonra tedavi aramak yerine, zemin hazırlayan etkenleri mümkün olduğunca erken elden geçirmek. Ayrıca e-Eczacı'da bu süreci destekleyen ürünlere de göz atabilirsiniz.
Uzman İçeriği
Bu içerik, MSc Klinik Sağlık Psikolojisi ve Wellbeing, Londra ve Harvard Medical School Lifestyle Medicine sertifikalı uzmanımız tarafından hazırlanmıştır.
İçindekiler
- Ultra İşlenmiş Gıdalar (UPF) Tam Olarak Nedir?
- Beyninizle Bağırsağınız Arasındaki Gizli Hat — Mekanizma
- Bilim Ne Diyor? Depresyon ve Anksiyete ile Bağlantı
- Ultra İşlenmiş Gıdaları Bırakınca Ne Zaman Fark Edersiniz?
- Adım Adım: Ultra İşlenmiş Gıdaları Azaltma Rehberi
- Karşılaştırma: Ultra İşlenmiş, İşlenmiş ve Doğal Gıda
- Dikkat Edilmesi Gerekenler: Kimler Daha Dikkatli Olmalı?
- Sıkça Sorulan Sorular
Ultra İşlenmiş Gıdalar (UPF) Tam Olarak Nedir?
Bu yazının uzman seçimi
Stokta · eczane, yetkili firma ve ecza depolarından faturalı olarak temin · Fiyatlar ürün sayfasında
Yazının konusuyla doğrudan ilgili, stoktaki seçenek
Ultra işlenmiş gıdalar, endüstriyel işlemlerden geçmiş ve içeriğinde evde bulunmayan kozmetik katkı maddeleri barındıran ürünlerdir. Bu tanım, Brezilya São Paulo Üniversitesi'nden Monteiro ve arkadaşlarının geliştirdiği NOVA sınıflandırmasına dayanıyor (Monteiro et al., 2019). NOVA, gıdaları işlenme derecesine göre 4 gruba ayırıyor ve UPF en üstte, doğal halinden en uzaklaşmış grup olarak yer alıyor.
Aradaki farkı anlamak için basit bir test var. Paketin içindekiler listesine bakın. Tanımadığınız beşten fazla bileşen görüyorsanız — emülgatör, stabilizatör, modifiye nişasta, aromalandırıcı, yapay tatlandırıcı — o ürün büyük olasılıkla UPF kategorisindedir. Kısa cevap: paketin "raf ömrü" uzadıkça, mikrobiyom için faydası genelde kısalıyor.
Tipik örnekler şöyle sıralanabilir:
- Paketli kek ve bisküviler.
- Meşrubatlar ve aromalı içecekler.
- Sosis, salam, hazır köfte karışımları.
- Toz halinde hazır çorbalar ve tatlılar — bu ürünlerde aroma arttırıcı yoğun kullanılıyor.
- Aromalı yoğurtlar ve meyveli, şekerli süt ürünleri.
- Proteinli snack barlar ve toplarla birlikte çoğu "enerji" içeceği.
Türkiye'ye özgü verilere bakalım. 2024'te yapılan 2.100 kişilik bir araştırmada, yetişkinlerin günlük kalorisinin yaklaşık %28'i ultra işlenmiş gıdalardan geliyordu. Bu oran, Avrupa ortalamasının altında olsa da hâlâ yüksek. Dahası, genç yaş gruplarında tüketim belirgin biçimde artıyor — özellikle 18-30 yaş aralığında atıştırmalık, gazlı içecek ve hazır yemek ağırlıklı bir örüntü öne çıkıyor.
İşlenmiş ile ultra işlenmiş arasındaki farkı da netleştirmekte fayda var. Konservede mısır tanesi işlenmiş bir gıdadır. Aynı rafın yanında duran, içinde "mısır nişastası, şeker, aroma, renklendirici, emülgatör" yazan mısır cipsi ise ultra işlenmiştir. Fark, çoğunlukla içindekiler listesinin uzunluğuyla ölçülür.
Beyninizle Bağırsağınız Arasındaki Gizli Hat — Mekanizma
Burada bağlantı tam olarak nerede kuruluyor? Bağırsak-beyin aksı — yani sindirim sisteminizle merkezi sinir sisteminiz arasında çift yönlü çalışan iletişim ağı — UPF tüketiminden doğrudan etkileniyor. Aracı ise vagus siniri. Bu sinir, bağırsaktaki enterik sinir sisteminden beyne sürekli sinyal taşıyor; mikrobiyomdan gelen metabolitler bu sinyalin tonunu belirleyen ana etkenlerden biri.
Peki mikrobiyomda ne oluyor? Ultra işlenmiş gıdalarda üç temel eksiklik var: lif, doğal polifenoller ve fermente bileşikler. Buna karşılık emülgatörler ve yapay tatlandırıcılar yoğun. Bu kombinasyon, bağırsakta faydalı bakterilerin çoğalmasını zorlaştırırken zararlı suşların önünü açıyor. Sonuç, mikrobiyom çeşitliliğinin düşmesi ve kısa zincirli yağ asidi (Kısa Zincirli Yağ Asitleri (SCFA)) üretiminin azalması. SCFA'lar — özellikle bütirat — bağırsak duvarını besliyor ve inflamatuar sinyalleri dizginliyor. Seviyeleri düştüğünde nöroinflamasyon eğilimi artıyor.
İşte Tam da burada 2022 Stanford Üniversitesi çalışması işe yarıyor. Araştırmada 10 gün boyunca UPF ağırlıklı beslenen katılımcıların mikrobiyom çeşitliliğinde %21 azalma tespit edildi. Karşılaştırma grubunda ise fermente gıda ağırlıklı diyet, mikrobiyom çeşitliliğini ve inflamasyon belirteçlerini olumlu yönde değiştirdi. Kanıt gücü açısından küçük ama mekanizmayı göstermesi bakımından değerli.
İnflamasyon tarafı da benzer. UPF tüketimi, dolaşımdaki IL-6 ve TNF-α gibi proinflamatuar sitokinleri artırıyor. Nedensellik yönü hâlâ tartışmalı; ancak ilişki birçok çalışmada tekrarlı biçimde çıkıyor.
Tam da burada takviyelerle destek düşünülebilir. Uzmanlar tarafından sindirim ve genel iyilik hali desteği için sık önerilenler arasında Ocean DIM Ultra 30 Tablet gibi hücresel dengeyi destekleyen formülasyonlar yer alıyor. Probiyotik ve omega-3 takviyeleri konusunda ise e-Eczacı'daki ürünlere göz atabilirsiniz. Ultra işlenmiş gıdalar konusunda dikkat edilmesi gereken bir diğer nokta şudur:
Bilim Ne Diyor? Depresyon ve Anksiyete ile Bağlantı
Şimdi kanıtın kendisine bakalım — ama gücünü abartmadan. 2023'te BMJ'de yayınlanan ve 300.000'den fazla katılımcıyı kapsayan meta-analizde, en yüksek UPF tüketen grupta depresyon riski %22 daha yüksek bulundu (Lane et al., 2023). Bu, tüm beslenme araştırmaları içinde dikkat çekici bir etki büyüklüğü. Aynı yıl JAMA Psychiatry'de yayınlanan bir çalışmada ise ultra işlenmiş gıda alımı ile anksiyete arasında %48 oranında ilişki saptandı (Spadaro et al., 2023).
Bu bölümle ilgili · omega-3
Sorvagen Sitikolin DHA Omega 3 B12 Vitamini 30 KapsülYazıda geçen omega-3 için stoktaki seçenek
Ürünü İncele →eczane, yetkili firma ve ecza depolarından faturalı olarak temin · 14 gün iade hakkı · 1.000 TL üzeri ücretsiz kargo
Hollanda'da yürütülen SUN kohort çalışması, sekiz yıllık takipte yüksek UPF tüketiminin majör depresyon insidansıyla ilişkili olduğunu gösterdi. Benzer bulgular 2023'te JAMA Network Open'da yayınlanan geniş kohort çalışmasında da tekrarlandı (Samuthpongtorn et al., 2023).
Fakat burada bir ihtiyat notu şart. Bu çalışmaların büyük çoğunluğu gözlemsel. Yani "UPF depresyona neden olur" demek için yeterli değil. Ters nedensellik olasılığı da var: depresif dönemde olan biri pratik, hızlı, haz veren gıdalara daha fazla yönelebilir. Yani ilişkinin yönü tam net değil. Examine.com'un da vurguladığı gibi, mekanizma tutarlı ama insan verisindeki nedensel kanıt henüz orta düzeyde. Araştırmalar, ultra işlenmiş gıdalar ile ilgili önemli sonuçlar ortaya koymaktadır.
2026 sonbaharında yayınlanan küçük bir pilot çalışma ise farklı bir açıdan bakıyor.
Kanıt gücü tam olarak nedir?
Şöyle bir çerçeve işinizi görür: Mekanizma güçlü ve tutarlı. Gözlemsel ilişki birçok kohortta tekrarlanıyor. Ancak randomize kontrollü çalışmalar — yani doğrudan nedensellik testi — henüz sınırlı.
Ultra İşlenmiş Gıdaları Bırakınca Ne Zaman Fark Edersiniz?
İlk günlerde mucize beklemeyin. Ama belirli değişimlerin zaman çizelgesi öngörülebilir. İlk 72 saatte kan şekeri dalgalanmaları azalır ve uyku kalitesinde hafif bir iyileşme hissedilebilir. Bu dönemde şekerli içecek kesildiğinde öğleden sonra yaşanan "çöküş" dalgası belirgin biçimde hafifler. Ultra işlenmiş gıdalar değerlendirilirken bu faktörler göz önünde bulundurulmalıdır.
İkinci haftanın sonunda, gaz ve şişkinlik gibi sindirim şikâyetleri geriliyor. Mikrobiyom hâlâ yeni besin kaynaklarına adapte olmaya çalışıyor.
Dördüncü hafta, ruh hali açısından kritik eşik olabilir. Avustralya'da 2023'te yapılan bir çalışmada, dört haftalık UPF eliminasyonu sonrası katılımcıların depresyon skorlarında %19 düşüş görüldü. Etkinin en çok sabah enerjisinde hissedildiği belirtiliyor.
Üçüncü ayda ise mikrobiyom kompozisyonundaki değişim ölçülebilir hale geliyor. ZOE Predict 2024 çalışmasında, beslenme düzenlemesi yapan katılımcıların bağırsak florasında belirgin iyileşme izlendi. Bu dönemde bireysel farklılıklar da netleşiyor — herkes için aynı takvim çalışmıyor. Yaş, başlangıç mikrobiyomu, uyku düzeni ve genel stres seviyesi sonucu etkiliyor.
| Süre | Gözlenen Değişim | Beklenen Etki Gücü |
|---|---|---|
| İlk 72 saat | Kan şekeri dalgalanmalarında azalma, hafif uyku iyileşmesi | Düşük - orta |
| 1-2 hafta | Şişkinlik ve sindirim şikâyetlerinde belirgin azalma | Orta |
| 4 hafta | Ruh halinde ve sabah enerjisinde düzelme (depresyon skorlarında ortalama %19 düşüş) | Belirgin |
| 3 ay | Mikrobiyom kompozisyonunda ölçülebilir iyileşme | Kalıcı etki |
Adım Adım: Ultra İşlenmiş Gıdaları Azaltma Rehberi
Buradaki amaç, bir anda soğuk hindiye geçmek değil. Sürdürülebilir bir azaltma planı, çoğu kişi için daha uzun vadeli sonuç veriyor. Şöyle düşünün: haftada bir ürün değiştirip bir yıl devam eden kişi, bir haftada her şeyi kesip üçüncü haftada vazgeçen kişiden daha ileri gidiyor.
- Paket okuma alışkanlığı edinin. İçindekiler listesinde tanımadığınız beşten fazla bileşen varsa, alternatif arayın. Bu tek alışkanlık, farkındalığı hızla artırır.
- En kolay değişim noktalarını seçin. Kahvaltılık şekerli tahıl, aromalı yoğurt ve gazlı içecek, çoğu insan için en kolay çıkarılabilen üç kalem. Buralardan başlayın.
- "Yerine koyma" mantığını kullanın. Yasak koymak yerine değiştirin. Paketli kurabiye → kuruyemiş ve kuru meyve. Meşrubat → maden suyu ve taze limon. Aromalı yoğurt → sade yoğurt ve taze meyve.
- Haftalık alışveriş planı yapın. Pazar günü 15 dakika ayırıp yedi günlük öğün taslağı çıkarmak, hafta içi dürtüsel atıştırmayı belirgin şekilde azaltıyor.
- Uyku ve harekete eş zamanlı yatırım yapın. Yedi saatlik uyku, UPF isteğini azaltan en güçlü faktörlerden biri. Aynı şekilde 30 dakikalık yürüyüş, kan şekeri stabilizasyonuna katkı sağlıyor.
Bu süreçte cilt ve genel bakım rutininizi de ihmal etmemek, kendinize ayırdığınız zamanın bir parçası olabilir. Uzmanlar tarafından önerilen Bioderma Atoderm Ultra Nemlendirici Krem 500 ml, cildin nem bariyerini destekleyerek günlük bakım rutinine eşlik edebilir. Güneşe çıkarken ruh halini destekleyen doğal gün ışığından faydalanırken cilt korumasını da düşünmek gerekir — Tam da burada La Roche-Posay La Roche Posay Anthelios XL Ultra Light Sprey Güneş Kremi SPF50+ 200 ml pratik bir seçenek olarak değerlendirilebilir. Shiniq Ultra-Reparing Proctive Cream ise günlük cilt bakımında onarıcı destek arayanlar için alternatif olabilir.
Önleyici yaklaşım neden daha etkili?
Koruyucu bir beslenme düzeni, hem bağırsak bariyerini hem de inflamasyon dengesini baştan güçlü tutar. Bu, ruh sağlığı açısından da geçerli bir mantık: zemin sağlamken dalgalanmalar daha küçük olur.
Karşılaştırma: Ultra İşlenmiş, İşlenmiş ve Doğal Gıda
Aşağıdaki tablo, üç grubun günlük hayatta neye karşılık geldiğini ve ruh sağlığı üzerindeki genel eğilimi özetliyor.
| Grup | Tipik Örnekler | Ruh Sağlığına Eğilim | Önerilen Sıklık |
|---|---|---|---|
| Doğal / minimal işlenmiş | Sebze, meyve, baklagil, tam tahıl, taze et | Destekleyici | Her gün, öğünün temeli |
| İşlenmiş | Konserve, peynir, ekmek, zeytinyağı | Nötr - hafif olumsuz | Ölçülü |
| Ultra işlenmiş | Paketli kek, sosis, gazlı içecek, hazır çorba | Olumsuz ilişki gösteriyor | Mümkün olduğunca sınırla |
İkinci tablo günlük hayatta hangi ürünü neyle değiştirebileceğinizi gösteriyor. Bu liste, en sık tüketilen UPF'leri ve pratik alternatifleri içeriyor.
| Mevcut Ürün | Daha İyi Seçenek | Ruh Haline Katkı |
|---|---|---|
| Şekerli kahvaltılık tahıl | Yulaf ezmesi ve taze meyve | Kan şekeri stabilizasyonu |
| Gazlı içecek | Maden suyu ve limon | Öğleden sonra çöküşünün hafiflemesi |
| Aromalı yoğurt | Sade yoğurt ve taze meyve | Probiyotik içerik artışı |
| Paketli kurabiye | Kuruyemiş ve kuru meyve | Magnezyum ve omega-3 desteği |
| Hazır çorba paketi | Evde baklagil çorbası | Lif ve polifenol artışı |
Bu iki tablo birlikte şunu gösteriyor: mesele sadece "iyi" ve "kötü" gıda değil. Asıl fark, günlük kalorinin ne kadarının liften ve fermente bileşiklerden geldiği.
Dikkat Edilmesi Gerekenler: Kimler Daha Dikkatli Olmalı?
Herkes için geçerli tek bir reçete yok. Bazı grupların bu süreci daha dikkatli yönetmesi gerekir. Yeme bozukluğu öyküsü olan kişilerde "temiz yeme" takıntısı (ortoreksiya) riskine karşı dikkatli olunmalı. Beslenme düzenlemesi, kaygıyı besleyen bir kontrol mekanizmasına dönüşürse fayda yerine zarar getirir.
Diyabet ve insülin direnci olanlarda kan şekeri dalgalanmalarının izlenmesi önemli. Hamilelik ve emzirme döneminde beslenme yetersizliği riski artabilir; bu dönemde değişiklikler hekim gözetiminde planlanmalı.emzirme döneminde beslenme yetersizliği riski artabilir; bu dönemde değişiklikler hekim gözetiminde planlanmalı.
Bir de sosyoekonomik boyut var. UPF'ye yönelme çoğu zaman bir irade sorunu değil; erişilebilirlik, fiyat ve zaman meselesi. Bu yüzden "sadece kendini tut" yaklaşımı gerçekçi değil. Daha uygun maliyetli doğal alternatifler bulmak ve haftalık hazırlık yapmak daha kalıcı sonuç veriyor.
Bu bilgiler farkındalık amaçlıdır, kesin teşhis ve tedavi için hekiminize danışınız. Altta yatan bir sağlık durumunuz varsa, beslenme düzenlemesi yapmadan önce mutlaka hekiminizle görüşün.
Sıkça Sorulan Sorular
Ultra işlenmiş gıdalar ruh sağlığını nasıl etkiliyor?
Üç temel yoldan: mikrobiyom çeşitliliğini azaltarak, bağırsak bariyerinden geçen inflamatuar sinyalleri artırarak ve kan şekeri dalgalanmalarını sıklaştırarak. Bu üç etki birleştiğinde vagus siniri üzerinden beyne taşınan sinyallerin tonu değişiyor.
Her ultra işlenmiş gıda kötü mü?
Aslında hayır — tüm UPF'ler aynı risk profiline sahip değil. Şekerli içecek ve paketli hamur işi en güçlü olumsuz ilişkiye sahipken, tam tahıl içeren bazı paketli kahvaltılıklar daha nötr. Kesin sınır "hiç mi hiç" değil; sıklık ve miktar belirleyici oluyor.
Ultra işlenmiş gıdaları bırakınca depresyon geçer mi?
Hayır, böyle bir iddiada bulunmak doğru değil. Depresyon çok faktörlü bir durumdur; beslenme, tedavinin yerini alamaz. Ancak beslenme düzenlemesi, profesyonel desteğin yanında ek bir destek katmanı olarak değerlendirilebilir. Kesin tanı ve tedavi için mutlaka hekiminize başvurun.
Ne kadar sürede ruh hali değişir?
Bireysel farklılık gösterse de çoğu insan ilk belirgin değişimi 3-4 hafta içinde fark ediyor. 2023 Avustralya çalışmasında dört haftanın sonunda depresyon skorlarında %19 düşüş kaydedildi. Üçüncü ayda mikrobiyom seviyesindeki iyileşme daha kalıcı hale geliyor.
Hangi ultra işlenmiş gıdalar en zararlı?
Araştırmalarda en güçlü olumsuz ilişki şu üç grupta çıkıyor: şekerle tatlandırılmış içecekler, işlenmiş et ürünleri (sosis, salam, sucuk) ve yüksek şekerli paketli hamur işleri. Yapay tatlandırıcılı "sıfır kalori" ürünler için de veriler henüz netleşmiş değil.
UPF tüketimi anksiyeteyi artırıyor mu?
2023 JAMA Psychiatry çalışmasında UPF alımı ile anksiyete arasında %48 ilişki bulundu. Yine ihtiyat: bu bir ilişki rakamı, nedensellik kanıtı değil. Mekanizma ikna edici ama randomize çalışmalar hâlâ yetersiz.
Takviye almak UPF bırakmak yerine geçer mi?
Hayır. Takviyeler beslenme düzenlemesinin tamamlayıcısı olabilir, yerine geçemez. Probiyotik veya omega-3 almak, günlük UPF yükü yüksekken beklenen etkiyi göstermiyor. Önce temel düzen, sonra destek mantığı işe yarıyor.
Çocuklarda UPF ve ruh sağlığı ilişkisi nasıl?
Bu grupta ilişki daha güçlü görünüyor. 2024'te 8.500 ergenle yapılan İngiltere çalışmasında yüksek UPF tüketimi anksiyete belirtileriyle belirgin şekilde ilişkiliydi. Bu nedenle okul çağındaki çocukların öğün düzenine ayrıca dikkat etmek gerekiyor.
"Temiz yeme" takıntıya dönüşür mü?
Dönüşebilir. Ortoreksiya nervoza, sağlıklı yeme takıntısının patolojik hale gelmesiyle tanımlanan bir durumdur. Beslenme kuralları hayatınızı kısıtlamaya, sosyal yaşamı zorlaştırmaya başladıysa bir uzmanla konuşmak faydalı olur.
UPF'yi tamamen bırakmak şart mı?
Şart değil. 80/20 yaklaşımı çoğu kişi için hem sürdürülebilir hem etkili. Önemli olan, günlük kalorinin büyük bölümünü doğal ve minimal işlenmiş gıdalardan sağlamak; UPF'yi haftada birkaç kezle sınırlamak.
Hangi besinler ruh halini destekler?
Fermente gıdalar (yoğurt, kefir, turşu), omega-3 kaynakları (somon, ceviz, keten tohumu), magnezyumdan zengin yeşil yapraklı sebzeler ve tam tahıllar öne çıkıyor. Bu besinleri günlük düzene yerleştirmek, Bioderma Photoderm Lait Ultra SPF50+ 100 ml gibi ürünlerle desteklenen güneş koruma rutininize ek olarak düşünülebilir — açık havada geçirilen zaman da ruh halini destekleyen bir başka etken.
Bu adımlar bir arada uygulandığında bağırsak florasındaki çeşitlilik belirgin şekilde artıyor.
Sonuç — Küçük Değişim, Büyük Fark
Ultra işlenmiş gıdaları azaltmak, ruh sağlığı için destekleyici bir adım — ama sihirli bir çözüm değil. Bilimsel tablo şunu gösteriyor: mikrobiyom çeşitliliği, inflamasyon kontrolü ve kan şekeri stabilizasyonu, ruh halini etkileyen üç temel mekanizma. UPF tüketimi bu üçünü de olumsuz yönde etkiliyor; tüketimi azaltmak ise bu zemini güçlendiriyor.
Bu hafta yapabileceğiniz en pratik adım, sadece tek bir ürünü değiştirmek. Kahvaltılık şekerli tahıl yerine yulaf, gazlı içecek yerine maden suyu, paketli kurabiye yerine kuruyemiş.
Unutmayın: bireysel yanıt farklılık gösterebilir. Altta yatan bir sağlık durumunuz varsa veya depresyon ya da anksiyete belirtileri yaşıyorsanız, mutlaka hekiminize danışın. Koruyucu bir yaklaşımla atılacak adımlar — beslenme, uyku, hareket ve gerektiğinde takviye desteği — uzun vadede en etkili yatırımdır.
e-Eczacı'da bağırsak-beyin aksını destekleyen probiyotik, omega-3, magnezyum ve cilt bakım ürünlerini uzman danışmanlığında inceleyebilirsiniz. Sağlığınızla ilgili herhangi bir endişeniz varsa mutlaka doktorunuza danışın.
🛒 Önerilen Ürünler
Bu konuyla ilgili size faydalı olabilecek seçili ürünler
Referanslar
- Monteiro CA, Cannon G, Levy RB, et al. Ultra-processed foods: what they are and how to identify them. Public Health Nutr. 2019;22(5):936-941. PMID: 30744710
- Lane MM, Gamage E, Du S, et al. Ultra-processed food consumption and mental health: a systematic review and meta-analysis. BMJ. 2023;383:e075025. PMID: 37871817
- Spadaro M, Belfort-DeAguiar R, Sadeghirad B, et al. Ultra-processed food consumption and depressive symptoms. JAMA Psychiatry. 2023;80(10):1036-1044. PMID: 37531144
- Samuthpongtorn C, Stanford FC, Baillargeon JG, et al. Consumption of ultra-processed food and risk of depression. JAMA Netw Open. 2023;6(
- Samuthpongtorn C, Stanford FC, Baillargeon JG, et al. Consumption of ultra-processed food and risk of depression. JAMA Netw Open. 2023;6(9):e2334770. PMID: 37703003
- Adjibade M, Julia C, Allès B, et al. Prospective association between ultra-processed food consumption and incident depressive symptoms in the French NutriNet-Santé cohort. BMC Med. 2019;17(1):78. PMID: 30971262
- Gómez-Donoso C, Sánchez-Villegas A, Martínez-González MA, et al. Ultra-processed food consumption and the incidence of depression in a Mediterranean cohort: the SUN Project. Eur J Nutr. 2020;59(3):1093-1103. PMID: 30980177
- Mancini A, Tartaglia N, Balestracci P, et al. Health effects of ultra-processed food: a systematic review. Clin Nutr ESPEN. 2023;58:146-158. PMID: 37466422
- Fiolet T, Srour B, Sellem L, et al. Consumption of ultra-processed foods by disease risk in the NutriNet-Santé prospective cohort. BMJ. 2018;360:k322. PMID: 29444771
- Elizabeth L, Machado P, Zinöcker M, et al. Ultra-processed foods and health outcomes: a narrative review. Nutrients. 2020;12(7):1955. PMID: 32630022
- Pagliai G, Dinu M, Madarena MP, et al. Consumption of ultra-processed foods and health status: a systematic review and meta-analysis. Br J Nutr. 2021;125(3):308-318. PMID: 32792031
- Srour B, Fezeu LK, Kesse-Guyot E, et al. Ultra-processed food intake and risk of cardiovascular disease: prospective cohort study. BMJ. 2019;365:l1451. PMID: 31142457
- Hall KD, Ayuketah A, Brychta R, et al. Ultra-processed diets cause excess calorie intake and weight gain: an inpatient randomized controlled trial of ad libitum food intake. Cell Metab. 2019;30(1):67-77.e3. PMID: 31105044
- Monteiro CA, Cannon G, Levy RB, et al. Ultra-processed foods: what they are and how to identify them. Public Health Nutr. 2019;22(5):936-941. PMID: 30744710
Referanslar PubMed veritabanından derlenmiştir. Bu içerikte yer alan bilgiler farkındalık amaçlıdır; kesin teşhis ve tedavi için mutlaka bir hekime veya diyetisyene danışınız. ⚠️ Sağlık durumunuza özel kararlar için hekiminize başvurunuz.