İnternetten Sağlık Ürünü Alırken Nelere Dikkat Edilmeli?

İnternetten sağlık ürünü alırken dört şeyi kontrol etmeniz yeterlidir: ürünün internetten satılmasına izin verilip verilmediği, satıcının kimliği, ürünün orijinalliği ve iade koşulları. Türkiye'de ilaç internetten satılamaz; vitamin, takviye edici gıda, kozmetik ve kişisel bakım ürünleri ise satılabilir. Bu rehber, neye bakacağınızı resmî mevzuata dayanarak adım adım anlatıyor ve sonunda 10 maddelik bir kontrol listesi veriyor.

İnternetten hangi sağlık ürünleri satılabilir?

Türkiye'de ilaçlar internet üzerinden satılamaz; vitamin ve takviye edici gıdalar, kozmetik ve dermokozmetik ürünler, kişisel bakım ürünleri ve bazı medikal ürünler ise internetten satılabilir. Bu ayrım 6197 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelikle belirlenir.

Yalnızca eczanede satılabilen ürünler arasında ilaçların yanı sıra bitkisel tıbbi ürünler, tıbbi amaçlı diyet gıdalar ve özel tıbbi amaçlı bebek mamaları da bulunur. Bir internet sitesinde reçeteli veya reçetesiz bir ilacın satışa sunulduğunu görürseniz, bu sitenin mevzuata aykırı çalıştığını bilmelisiniz.

Satıcının kimliği nasıl doğrulanır?

Güvenilir bir satıcı, ticaret unvanını, açık adresini, iletişim bilgilerini ve vergi bilgilerini sitesinde açıkça gösterir. Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği, satıcının bu bilgileri sözleşme kurulmadan önce tüketiciye bildirmesini zorunlu tutar.

Türkiye'de internetten satış yapan işletmelerin Ticaret Bakanlığı'nın Elektronik Ticaret Bilgi Sistemi'ne (ETBİS) kayıtlı olması gerekir. Kayıtlı sitelerde genellikle sayfanın alt kısmında ETBİS karekodu yer alır; bu kodu okuttuğunuzda kaydın kime ait olduğunu görebilirsiniz.

Satıcı bilgilerinde kontrol edeceğiniz beş nokta

• Ticaret unvanı ve MERSİS numarası
• Açık adres ve vergi dairesi bilgisi
• Çalışan bir e-posta adresi veya destek kanalı
• ETBİS kaydı
• Mesafeli satış sözleşmesi ve ön bilgilendirme formu

Ürünün orijinal olduğunu nasıl anlarsınız?

Orijinal bir ürünün en güçlü kanıtı faturası ve Türkçe etiketidir. Türkiye'de satışa sunulan takviye edici gıda ve kozmetik ürünlerin etiketinde Türkçe bilgi, üretici veya ithalatçının adı ve adresi, parti numarası ve son kullanma tarihi bulunmalıdır.

Takviye edici gıdaların piyasaya arzı, Takviye Edici Gıdaların İthalatı, Üretimi, İşlenmesi ve Piyasaya Arzına İlişkin Yönetmelik kapsamında Bakanlık onayına bağlıdır. Kozmetik ürünler ise piyasaya arz edilmeden önce Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu'na bildirilir. Etikette Türkçe bilgi ve ithalatçı bilgisi bulunmayan, yurt dışından kişisel gönderiyle gelen ürünler bu denetimlerin dışında kalabilir.

Teslim aldığınızda yapacağınız kontroller

• Ambalajın mührü, bandı veya jelatini sağlam mı?
• Son kullanma tarihi okunaklı ve yeterince ileri bir tarih mi?
• Kutu ile şişe veya tüp üzerindeki parti numarası aynı mı?
• Faturada ürün adı ve satıcı unvanı doğru yazılmış mı?

Fiyat ve kampanyalarda nelere dikkat etmelisiniz?

Piyasa fiyatının çok altında satılan bir sağlık ürünü, sahte, son kullanma tarihi yakın veya uygun koşullarda saklanmamış olabilir. Aynı ürünün birkaç farklı satıcıdaki fiyatını karşılaştırmak, olağandışı bir indirimi fark etmenin en kolay yoludur.

Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği, indirimli satışlarda gösterilen eski fiyatın satıcının yakın dönemde gerçekten uyguladığı fiyat olmasını ister. Sürekli indirimde görünen, ama hiçbir zaman eski fiyattan satılmamış bir ürün bu kurala aykırıdır.

"Mucize" vaatlerine neden şüpheyle yaklaşmalısınız?

Takviye edici gıdalar ilaç değildir ve hastalıkları önleme, tedavi etme veya iyileştirme iddiasıyla tanıtılamaz. Bir ürünün bir hastalığı tedavi ettiğini, kısa sürede kesin sonuç verdiğini veya "yan etkisiz" olduğunu söyleyen tanıtımlar mevzuata aykırıdır.

Gıda ve takviye edici gıdalarda kullanılabilecek sağlık beyanları Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu'nun düzenlemesine tabidir ve yalnız izin verilmiş ifadelerle sınırlıdır. Öncesi ve sonrası fotoğrafları, kaynağı belirsiz öneriler ve kişisel tanıklıklar bir ürünün etkisini kanıtlamaz.

İade ve cayma hakkınız nelerdir?

İnternetten aldığınız ürünlerde, teslim tarihinden itibaren 14 gün içinde gerekçe göstermeden cayma hakkınız vardır. Bu hak, Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği'nin 9. maddesinde düzenlenmiştir.

Aynı yönetmeliğin 15. maddesine göre, ambalajı, bandı veya mührü açılmış ve iadesi sağlık ve hijyen açısından uygun olmayan ürünlerde cayma hakkı kullanılamaz. Bu nedenle kozmetik veya takviye ürünlerini, iade etme ihtimaliniz varsa mührünü açmadan önce kontrol edin. Hasarlı, yanlış veya ayıplı gönderilen ürünlerde ise 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamındaki haklarınız ayrıca geçerlidir.

Satın almadan önce 10 maddelik kontrol listesi

Aşağıdaki listeyi her yeni satıcıdan ilk alışverişinizde kullanabilirsiniz; maddelerin çoğu birkaç saniyede kontrol edilir.

1. Ürün internetten satılabilecek bir ürün mü, ilaç değil mi?
2. Satıcının unvanı, adresi ve vergi bilgisi sitede yazıyor mu?
3. Sitede ETBİS kaydı var mı?
4. Ön bilgilendirme formu ve mesafeli satış sözleşmesi açıkça sunuluyor mu?
5. Ürün sayfasında içerik listesi ve kullanım bilgisi var mı?
6. Fiyat, diğer satıcılarla karşılaştırıldığında makul mü?
7. Tanıtımda tedavi veya kesin sonuç vaadi var mı?
8. Ödeme sayfası güvenli bağlantı ve 3D Secure kullanıyor mu?
9. Fatura düzenleniyor mu?
10. İade ve cayma koşulları açıkça yazılmış mı?

Sıkça Sorulan Sorular

İnternetten ilaç satın alabilir miyim?

Hayır. Reçeteli ve reçetesiz ilaçlar internet üzerinden satılamaz ve yalnız fiziki eczanelerden alınabilir. Bitkisel tıbbi ürünler, tıbbi amaçlı diyet gıdalar ve özel tıbbi amaçlı bebek mamaları için de aynı kural geçerlidir. İlaç satışa sunan bir internet sitesi mevzuata aykırı çalışmaktadır ve bu tür sitelerden alışveriş yapılmamalıdır.

Vitamin ve takviye edici gıdalar internetten alınabilir mi?

Evet. Takviye edici gıdalar, vitaminler ve mineraller internetten satılabilir. Satın alırken Türkçe etiket, üretici veya ithalatçı bilgisi, onay bilgisi ve son kullanma tarihi bulunan ürünleri tercih etmeniz ve faturalı satış yapan, kimliği belli bir satıcıdan almanız önerilir.

Bir sitenin güvenilir olduğunu nasıl anlarım?

Güvenilir bir site ticaret unvanını, adresini, vergi bilgisini ve ETBİS kaydını açıkça gösterir. Ön bilgilendirme formu ve mesafeli satış sözleşmesi sunar, fatura düzenler ve iade koşullarını açıkça yazar. Ödeme sayfasının güvenli bağlantı kullanması da önemli bir göstergedir.

ETBİS nedir?

ETBİS, Ticaret Bakanlığı'nın Elektronik Ticaret Bilgi Sistemi'dir. İnternetten satış yapan işletmelerin bu sisteme kayıt olması gerekir. Kayıtlı sitelerde bulunan ETBİS karekodunu okuttuğunuzda sitenin hangi işletmeye kayıtlı olduğunu görebilirsiniz.

Kozmetik ürünü açtıktan sonra iade edebilir miyim?

Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği'ne göre ambalajı veya mührü açılmış ve iadesi hijyen açısından uygun olmayan ürünlerde cayma hakkı kullanılamaz. Ancak ürün hasarlı, yanlış, ayıplı veya son kullanma tarihi geçmiş olarak geldiyse tüketici mevzuatındaki ayıplı mal hükümlerinden yararlanabilirsiniz.

Takviye tanıtımlarında hangi ifadeler mevzuata aykırıdır?

Takviye edici gıdalar ilaç değildir ve hastalıkları önleme veya tedavi etme iddiasıyla tanıtılamaz. Bir takviyenin tedavi edici olduğunu söyleyen tanıtımlar mevzuata aykırıdır. Bir sağlık sorununuz varsa takviye kullanmadan önce hekiminize danışmanız gerekir.

Ürün yanlış veya hasarlı gelirse ne yapmalıyım?

Ürünün ve ambalajın fotoğrafını çekin, faturayı saklayın ve satıcıya yazılı olarak bildirin. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamında değişim, iade veya onarım talep edebilirsiniz. Satıcıyla çözüm bulamazsanız tüketici hakem heyetine başvurabilirsiniz.

Referanslar

1. 6197 sayılı Kanun. mevzuat.gov.tr
2. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun. mevzuat.gov.tr
3. Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği, Resmî Gazete 27.11.2014, sayı 29188, madde 9 ve 15. resmigazete.gov.tr
4. 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun. mevzuat.gov.tr
5. Takviye Edici Gıdaların İthalatı, Üretimi, İşlenmesi ve Piyasaya Arzına İlişkin Yönetmelik (2013).
6. Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği.