Seramid vs Hyaluronik Asit: Nemlendirmede Hangisi Üstün? Farkları ve Etkileri

Etkili bir cilt bakım rutininin olmazsa olmazı, şüphesiz ki doğru nemlendirmedir. Piyasada sayısız nemlendirici bileşen bulunurken, seramid ve hyaluronik asit bu alanda en çok konuşulan ve genellikle birbiriyle karşılaştırılan iki güçlü aktör olarak öne çıkıyor. Her ikisi de "nem" vaat ediyor, ancak aslında cildinizde tamamen farklı mekanizmalarla çalışıyorlar. Seramid hyaluronik asit farkını anlamak, cildinizin gerçek ihtiyacına yönelik bilinçli bir seçim yapmanın anahtarıdır. Bu kapsamlı rehberde, her iki bileşeni bilimsel temelleriyle inceleyecek, hangi durumda hangisinin öncelikli olduğunu açıklayacak ve en iyi sonuç için nasıl bir arada kullanabileceğinizi adım adım anlatacağız. Uzman danışmanlığında hazırlanan bu içerik, nemlendirme konusundaki karmaşayı ortadan kaldırarak size net bir yol haritası sunmayı amaçlıyor.

Seramid Nedir? Cilt Bariyerinin Yapı Taşı

Cildinizin en dış tabakası olan stratum korneum, bir "tuğla ve harç" yapısına benzetilir. Burada keratinositler (cilt hücreleri) tuğlaları, hücreler arasını dolduran lipitler (yağlar) ise harcı oluşturur. Seramidler, bu lipit matrisinin yaklaşık %50'sini oluşturan, doğal olarak cildimizde bulunan yağ bazlı moleküllerdir. Birincil işlevleri, bu harç yapısını sağlamlaştırarak cilt bariyerini oluşturmak ve korumaktır.

Seramidlerin fayda mekanizması, savunma ve koruma üzerine kuruludur. Güçlü bir bariyer, içerideki suyun buharlaşarak ciltten kaçmasını (transepidermal su kaybı - TEWL) engeller ve dışarıdan gelen alerjenler, kirleticiler ve mikroorganizmalara karşı etkili bir kalkan görevi görür. Araştırmalar, özellikle egzama gibi bariyer fonksiyon bozukluğu olan ciltlerde, seramid seviyelerinin önemli ölçüde azaldığını göstermektedir. Bu eksiklik, cildin savunmasız kalmasına ve nem tutamamasına yol açar.

Seramid eksikliğinde ciltte görülen en yaygın belirtiler arasında inatçı kuruluk, gerginlik hissi, kolayca pullanma, kızarıklık, kaşıntı ve dış etkenlere (sert sabunlar, rüzgar, soğuk hava) karşı aşırı hassasiyet bulunur. Bu nedenle, seramid nemlendirici ürünler, temelde bariyeri onarmayı ve güçlendirmeyi hedefler. Cilde "nem eklemekten" ziyade, cildin kendi nemini koruma kapasitesini geri kazandırır. Uzmanlar tarafından önerilen, bariyer onarımına odaklanan formülasyonlar, bu süreci destekleyebilir. Seramid hyaluronik asit farkı konusunda dikkat edilmesi gereken bir diğer nokta şudur:

Hyaluronik Asit Nedir? Nem Manyağı Molekül

Hyaluronik asit (HA), vücudumuzda doğal olarak bulunan, özellikle cilt, eklem sıvısı ve gözde yoğunlaşan bir glikozaminoglikan, yani bir şeker molekülüdür. En dikkat çekici özelliği, inanılmaz su tutma kapasitesidir; kendi ağırlığının 1000 katına kadar su bağlayabilir. Bu özelliğiyle, ciltte hem derin katmanlarda hem de yüzeyde dev bir nem rezervuarı gibi çalışır.

Hyaluronik asidin birincil işlevi, cilde su çekmek, bu suyu tutmak ve böylece dokuyu nemli, dolgun ve canlı tutmaktır. Cildin hacmini artırarak ince çizgilerin görünümünü geçici olarak yumuşatır ve nemli bir parlaklık sağlar. Ancak yaşlanma, UV ışınlarına maruz kalma, sigara kullanımı ve çevresel faktörlerle birlikte vücudumuzdaki doğal hyaluronik asit üretimi azalır. Bu azalma, ciltte kuruluk, incelme, hacim kaybı ve kırışıklıkların daha belirgin hale gelmesiyle sonuçlanır.

Modern hyaluronik asit nemlendirici ürünler, farklı moleküler ağırlıklarda formüle edilebilir. Yüksek moleküler ağırlıklı HA, cilt yüzeyinde kalarak anında nemlendirici bir film oluşturur. Düşük moleküler ağırlıklı HA ise cildin daha derin katmanlarına nüfuz ederek su tutma kapasitesini artırabilir. Bu nedenle, susuz, donuk ve yaşlanma belirtileri gösteren ciltler için hyaluronik asit içeren serumlar ve kremler sıklıkla önerilir. Araştırmalar, seramid hyaluronik asit farkı ile ilgili önemli sonuçlar ortaya koymaktadır.

Temel Fark: Mekanizma ve Birincil Hedef

Seramid ve hyaluronik asit arasındaki temel fark, ciltte nasıl çalıştıkları ve hangi sorunu çözmeye odaklandıklarıdır. Bu farkı anlamak, doğru ürün seçiminde kritik öneme sahiptir.

Basit bir analojiyle açıklamak gerekirse: Seramid, evinizin çatısını ve duvarlarındaki çatlakları tamir eden, su sızıntısını önleyen ustadır. Hyaluronik asit ise, evinizin su deposunu dolduran ve basıncı artıran sistemdir. Çatınız delikse (bariyer hasarlıysa), depoyu ne kadar doldurursanız doldurun, su kaybı devam edecektir. Bu nedenle, birçok uzman, özellikle hassas veya kuru ciltlerde, önce bariyer onarımının (seramid) sağlanması gerektiğini vurgular.

Hangi Cilt Tipi ve Sorunu İçin Hangisi Tercih Edilmeli?

Peki, seramid mi hyaluronik asit mi daha iyi? Cevap, cildinizin durumuna bağlıdır. İşte farklı cilt tipleri ve sorunları için uzman görüşleri ışığında bir rehber: Seramid hyaluronik asit farkı değerlendirilirken bu faktörler göz önünde bulundurulmalıdır.

Kuru, Hassas, Bariyeri Hasar Görmüş Ciltler: Bu cilt tipi için öncelik kesinlikle seramiddir. Cilt bariyeri zayıfladığında, nem hızla kaybolur ve cilt dış etkenlere açık hale gelir. Bariyer onarılmadan uygulanan hyaluronik asit, kalıcı bir çözüm sunamayabilir. Seramid içeren nemlendiriciler, bariyeri yeniden inşa ederek cildin kendi nem dengesini kurmasına yardımcı olur.

Kırışıklık, Hacim Kaybı, Donuk ve Susuz Ciltler: Bu durumda öncelik hyaluronik asittir. Cilt susuz kaldığında donuk görünür ve ince çizgiler daha belirginleşir. Hyaluronik asit, cilde anında su çekerek dolgunlaştırır, canlılık kazandırır ve kırışıklık görünümünü yumuşatır. Yaşlanma karşıtı nemlendirici seramid hyaluronik asit kombinasyonları bu cilt tipi için idealdir.

Yağlı veya Akneye Meyilli Ciltler: Bu cilt tipi genellikle nemlendiriciden kaçınır, oysa yağlı cilt de neme ihtiyaç duyar. Burada tercih, komedojenik olmayan, hafif formüllü hyaluronik asit serumlarından yana olmalıdır. Su bazlı, yağsız formüller cildi nemlendirirken gözenekleri tıkamaz. İlginç bir nokta, aşırı temizleyici ürünlerle yağlı ciltlerde de bariyer hasarı oluşabilir. Bu durumda, yağsız (oil-free) bir seramid losyonu veya her iki bileşeni içeren hafif bir nemlendirici düşünülebilir.

Olgun Ciltler: Yaşla birlikte hem seramid hem de hyaluronik asit üretimi doğal olarak azalır. Bu nedenle olgun ciltler için ikili kombinasyon altın standarttır. Hyaluronik asit kaybolan hacmi ve nemi geri kazandırırken, seramid incelen ve hassaslaşan cilt bariyerini destekler.

En İyi Sonuç İçin: Birlikte Kullanım Rehberi

Seramid ve hyaluronik asit birlikte kullanılır mı? Sadece kullanılır değil, birlikte kullanımları sinerjik bir etki yaratarak "nemlendirme" kavramını en üst seviyeye taşır. Güçlü bir bariyer (seramid), dolu bir nem deposunun (hyaluronik asit) kalıcılığını garanti eder. İşte etkili bir seramid hyaluronik asit nemlendirici krem rutini oluşturma rehberi:

Uygulama Sırası (İnceden Kalına): Cilt bakımı ürünlerinin genel kuralı, kıvamı en hafif olandan en ağıra doğru uygulamaktır.

1. Temiz Cilt: Rutininize yumuşak bir temizleyici ile başlayın.
2. Tonik (İsteğe Bağlı): Cildin pH'ını dengeleyen ve sonraki adımlara hazırlayan bir tonik kullanabilirsiniz.
3. Hyaluronik Asit Serum: Cilt hafif nemliyken (hatta ıslakken) birkaç damla hyaluronik asit serumu uygulayın. Nem, HA'nın su çekme etkinliğini artırır.
4. Seramid İçeren Nemlendirici/Krem: Hyaluronik asidin üzerine, seramid bakımından zengin bir nemlendirici veya krem sürün. Bu, HA'nın ciltten su çekmesini önleyerek nemi hapseder ve bariyeri güçlendirir.
5. Güneş Koruyucu (Gündüz): Gündüz rutinlerinin son adımı mutlaka geniş spektrumlu bir güneş koruyucudur.

Kullanım Sıklığı ve Formülasyonlar: Her iki bileşen de günde 1-2 kez, düzenli olarak güvenle kullanılabilir. Hyaluronik asit genellikle serum, losyon veya maske formunda bulunurken, seramidler nemlendirici kremler, losyonlar ve hatta temizleyicilerde karşımıza çıkabilir. Hassas ciltler, yeni bir ürünü önce haftada birkaç kez kullanarak başlayıp toleransı test etmelidir.

Bilimsel Veriler ve Klinik Çalışmalar Işığında Karşılaştırma

Her iki bileşenin etkinliği, çok sayıda klinik çalışma ile araştırılmıştır. Bu çalışmalar, farklı parametrelerdeki performanslarını ortaya koymaktadır:

Nem Tutma (Hidrasyon) Kapasitesi: Niceliksel olarak, hyaluronik asidin su bağlama kapasitesi eşsizdir. Moleküler ağırlığına bağlı olarak, kendi ağırlığının 1000 katına kadar su tutabilir. Bu, onu yüzeysel hidrasyon için son derece etkili kılar (Papakonstantinou et al., 2012).

Bariyer Fonksiyonunu İyileştirme: Seramid içeren topikal formülasyonların, bariyer fonksiyonunu güçlendirmedeki etkisi kanıtlanmıştır. Örneğin, atopik dermatitli çocuklarda yapılan bir çalışmada, seramid ağırlıklı bariyer onarım kremlerinin kullanımı, transepidermal su kaybını (TEWL) önemli ölçüde azaltmış ve klinik iyileşme sağlamıştır (Chamlin et al., 2002).

Kırışıklık Görünümü Üzerine Etki: Düşük moleküler ağırlıklı hyaluronik asidin, cildin daha derin katmanlarına nüfuz ederek ince çizgi ve kırışıklıkların görünümünü azaltmada etkili olduğu gösterilmiştir. Bir çalışma, 60 günlük düzenli kullanım sonrasında ince çizgilerde belirgin bir azalma olduğunu rapor etmiştir (Pavicic et al., 2011).

Hassas Cilt Koşullarının Yönetimi: Seramid takviyesi, sadece kuru ciltler için değil, aynı zamanda rozasea ve egzama gibi kronik, bariyerle ilişkili cilt durumlarının yönetiminde de destekleyici bir rol oynayabilir. Hyaluronik asit ise, yara iyileşmesini destekleyici özellikleri nedeniyle araştırılmaktadır (Yuan et al., 2023).

Dikkat Edilmesi Gerekenler ve Olası Yan Etkiler

Her iki bileşen de genellikle güvenli ve iyi tolere edilse de, dikkat edilmesi gereken bazı noktalar vardır:

Hyaluronik Asit ile İlgili Not: Saf, yüksek konsantrasyonlu hyaluronik asit serumları, özellikle kuru iklimlerde veya üzerine nemlendirici krem sürülmediğinde "paradoksal kuruluk" yapabilir. Bu durumda, hyaluronik asit çevreden yeterli su bulamazsa, cildin derin katmanlarından su çekebilir. Bunu önlemek için, HA serumunu nemli/ıslak cilde uygulamak ve mutlaka üzerine bir nemlendirici (tercihen seramid içeren) sürmek önemlidir.

Seramid ile İlgili Not: Seramidlerin kendisi nadiren alerjiye neden olur. Ancak, seramid içeren ürünün formülasyonundaki diğer bileşenlere (örneğin bazı bitkisel yağlar, esansiyel yağlar veya koruyucular) karşı hassasiyet gelişebilir. Yağlı veya akneye meyilli ciltler, "non-comedogenic" (gözenek tıkamayan) etiketli, yağsız formülleri tercih etmelidir.

Genel Kontrendikasyonlar ve Uyarı: Aktif bir cilt enfeksiyonu (bakteriyel, viral, fungal), açık yara veya şiddetli yanık varlığında, herhangi bir topikal ürün kullanmadan önce bir doktora danışılmalıdır. Ayrıca, bilinen bir bileşen alerjiniz varsa, ürünü kullanmaktan kaçınmalısınız.

Önemli Uyarı: Burada yer alan bilgiler, farkındalık oluşturmak ve genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Kesin teşhis, tedavi ve kişisel ürün önerileri için mutlaka bir dermatoloji uzmanına başvurmanız gerekmektedir. Özellikle ciddi veya inatçı bir cilt rahatsızlığınız varsa, yeni bir cilt bakım rutinine başlamadan önce hekiminize danışmanızı öneririz.

Video Rehber

Seramid vs Hyaluronik Asit: Nemlendirmede Hangisi Üstün? hakkında hazırlanan bilgilendirici videoları izleyerek konuyu daha iyi anlayabilirsiniz:

▶ 11 Farklı Nemlendirici Serum İncelemesi | Hyaluronik Asit Serumları | Nem Serumları Dosyası

▶ Hyalüronik Asit Ne Zaman Kullanılmalı?

Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)

Seramid ve hyaluronik asidi aynı anda kullanabilir miyim?

Evet, kesinlikle aynı anda kullanabilirsiniz ve bu kombinasyon genellikle en etkili sonucu verir. Hyaluronik asit cildinize yoğun nem çeker ve depolar, seramid ise güçlendirdiği bariyer ile bu nemin ciltten buharlaşarak kaybolmasını engeller. Uygulama sırası olarak, önce hyaluronik asit serumu, ardından seramid içeren nemlendirici krem kullanmanız önerilir.

Hangisi daha etkili, seramid mi hyaluronik asit mi?

Etkililik, cildinizin spesifik ihtiyacına göre değişir. Eğer temel sorununuz nem kaybına yol açan zayıf bir cilt bariyeri ise (sürekli kuruluk, hassasiyet), seramid daha etkili ve kalıcı bir çözüm sunar. Eğer sorununuz cildin susuz kalması, donukluk ve ince çizgilerin belirginleşmesi ise, hyaluronik asit daha hızlı ve görünür bir etki sağlar. İdeal olan, ikisini birlikte kullanmaktır.

Yağlı cilt hyaluronik asit kullanabilir mi?

Evet, yağlı ciltler de hyaluronik asit kullanabilir ve hatta kullanmalıdır. Yağlı olmak, cildin neme ihtiyacı olmadığı anlamına gelmez. Su bazlı, yağsız, "non-comedogenic" etiketli hafif hyaluronik asit serumları, cildi nemlendirirken gözenekleri tıkamaz ve aşırı sebum üretimini tetiklemez. Nemli cilt, daha dengeli yağ üretimine yardımcı olabilir.

Seramid içeren ürünler yağlı cilt yapar mı?

Seramidin kendisi yağlı bir his veya görünüm yaratmaz. Ancak, ürünün taşıyıcı formülasyonu (içerdiği diğer yağlar, kıvam vericiler) ciltte ağır bir his bırakabilir. Yağlı veya karma ciltler, jel-krem veya hafif losyon formundaki, "oil-free" (yağsız) olarak etiketlenmiş seramid ürünlerini tercih etmelidir. Bu sayede bariyer desteği alırken ciltleri ağırlaşmaz.

Hyaluronik asit kırışıklıkları geçirir mi?

Hyaluronik asit, kırışıklıkları kalıcı olarak "geçirmez" ancak görünümlerini önemli ölçüde azaltabilir. Cildi nemlendirerek ve dolgunlaştırarak, özellikle ince çizgi ve yüzeyel kırışıklıkların daha az belirgin olmasını sağlar. Bu etki geçicidir ve düzenli kullanım gerektirir. Derin, statik kırışıklıklar için ise dermatolojik prosedürler (enjeksiyonlar, lazerler vb.) gerekebilir.

Seramid eksikliği nasıl anlaşılır?

Cildinizde aşağıdaki belirtilerden birkaçı varsa, bariyer zayıflığı ve olası bir seramid eksikliği söz konusu olabilir: Cildiniz temizlendikten sonra aşırı gergin hissetmek, kolayca kızarıp tahriş olmak, sürekli pullanma ve kepeklenme, hafif dokunuşlarla bile kaşınma hissi, nemlendirici kullansanız bile nemin uzun süre kalmaması. Bu durumda seramid ağırlıklı bir rutin fayda sağlayabilir.

Bu bileşenler doğal besinlerle alınabilir mi?

Evet, her iki bileşen de bazı besinlerde bulunur, ancak topikal uygulama kadar doğrudan ve etkili değildir. Hyaluronik asit; kemik suyu, soya fasulyesi, turunçgiller ve yeşil yapraklı sebzelerde bulunabilir. Seramidler ise buğday, pirinç, mısır, tatlı patates ve soya gibi bitkilerde bulunur. Beslenme, genel cilt sağlığı için önemli olsa da, cilt bariyerini onarmak veya cilde yoğun nem depolamak için topikal ürünler çok daha direkt ve kanıtlanmış bir yöntemdir.

Hamilelikte seramid veya hyaluronik asit kullanılır mı?

Topikal (cilt yüzeyine uygulanan) seramid ve hyaluronik asit, hamilelik ve emzirme döneminde genellikle güvenli kabul edilen bileşenlerdir. Her ikisi de ciltte doğal olarak bulunur ve sistemik emilimleri çok düşüktür. Ancak, hamilelik her kadında farklı seyreden özel bir dönem olduğundan, herhangi bir yeni cilt bakım ürününü rutininize eklemeden önce, kadın doğum uzmanınıza veya dermatoloğunuza danışmanız en doğru yaklaşım olacaktır.

Sonuç ve Uzman Önerisi

Seramid ve hyaluronik asit arasındaki rekabet aslında bir yanılgıdır; bu iki bileşen, nemlendirme ekibinin mükemmel takım oyuncularıdır. Seramid hyaluronik asit karşılaştırması yaparken asıl anlaşılması gereken, birinin diğerinden üstün olmadığı, farklı ve birbirini tamamlayıcı roller üstlendikleridir. Hyaluronik asit, susuz cildi "suya doyururken", seramid bu değerli nemin ciltte "kalıcı olmasını" sağlayan güvenli bir hazine kutusu gibi çalışır.

Hangi cilt tipiniz olursa olsun, sağlıklı bir cilt nemlendirme stratejisi, güçlü bir bariyeri (seramid) temel alır. İhtiyacınıza göre hyaluronik asit ile bu temeli güçlendirebilirsiniz. Kuru ve hassas ciltler önce seramide odaklanabilir, susuz ve olgun ciltler ise ikisini bir arada kullanarak maksimum fayda sağlayabilir. Unutmayın, nemlendirici bileşenler konusunda bilinçli seçimler yapmak, cilt sağlığınıza yapılan en değerli yatırımlardan biridir.

Uzman danışmanlığında e-Eczacı'da, cilt tipinize ve ihtiyacınıza uygun, kaliteli formülasyonlarla hazırlanmış seramid ve hyaluronik asit içeren ürün çeşitlerini keşfedebilir, nem dolu, sağlıklı ve canlı bir cilt için ilk adımı atabilirsiniz. Cildinizle ilgili özel bir endişeniz varsa, kullanmaya başlamadan önce bir dermatoloji uzmanına danışmanızı önemle tavsiye ederiz.

Referanslar

1. Pavicic T, Gauglitz GG, Lersch P, et al. Efficacy of cream-based novel formulations of hyaluronic acid of different molecular weights in the treatment of skin aging. J Drugs Dermatol. 2011;10(9):990-1000.
2. Papakonstantinou E, Roth M, Karakiulakis G. Hyaluronic acid: A key molecule in skin aging. Dermatoendocrinol. 2012;4(3):253-258.
3. Bukhari SNA, Roswandi NL, Waqas M, et al. Hyaluronic acid, a promising skin rejuvenating biomedicine: A review of recent updates and pre-clinical and clinical investigations on cosmetic and nutricosmetic effects. Int J Biol Macromol. 2018;120(Pt B):1682-1695.
4. Jegasothy SM, Zabolotniaia V, Bielfeldt S. Efficacy of a New Topical Nano-hyaluronic Acid in Humans. J Clin Aesthet Dermatol. 2014;7(3):27-29.
5. Sundaram H, Mehta RC, Norine JA, et al. Topically Applied Physiologically Balanced Growth Factors: A New Paradigm of Skin Rejuvenation. J Drugs Dermatol. 2009;8(5 Suppl Skin Rejuvenation):4-13.
6. Kawada C, Yoshida T, Yoshida H, et al. Ingested hyaluronan moisturizes dry skin. Nutr J. 2014;13:70.
7. Bukhari SNA, Roswandi NL, Waqas M, et al. Hyaluronic acid, a promising skin rejuvenating biomedicine: A review of recent updates and pre-clinical and clinical investigations on cosmetic and nutricosmetic effects. Int J Biol Macromol. 2018;120(Pt B):1682-1695.
8. Jegasothy SM, Zabolotniaia V, Bielfeldt S. Efficacy of a New Topical Nano-hyaluronic Acid in Humans. J Clin Aesthet Dermatol. 2014;7(3):27-29.
9. Sundaram H, Mehta RC, Norine JA, et al. Topically Applied Physiologically Balanced Growth Factors: A New Paradigm of Skin Rejuvenation. J Drugs Dermatol. 2009;8(5 Suppl Skin Rejuvenation):4-13.
10. Kawada C, Yoshida T, Yoshida H, et al. Ingested hyaluronan moisturizes dry skin. Nutr J. 2014;13:70.
11. Bukhari SNA, Roswandi NL, Waqas M, et al. Hyaluronic acid, a promising skin rejuvenating biomedicine: A review of recent updates and pre-clinical and clinical investigations on cosmetic and nutricosmetic effects. Int J Biol Macromol. 2018;120(Pt B):1682-1695.
12. Jegasothy SM, Zabolotniaia V, Bielfeldt S. Efficacy of a New Topical Nano-hyaluronic Acid in Humans. J Clin Aesthet Dermatol. 2014;7(3):27-29.
13. Sundaram H, Mehta RC, Norine JA, et al. Topically Applied Physiologically Balanced Growth Factors: A New Paradigm of Skin Rejuvenation. J Drugs Dermatol. 2009;8(5 Suppl Skin Rejuvenation):4-13.
14. Kawada C, Yoshida T, Yoshida H, et al. Ingested hyaluronan moisturizes dry skin. Nutr J. 2014;13:70.
15. Bukhari SNA, Roswandi NL, Waqas M, et al. Hyaluronic acid, a promising skin rejuvenating biomedicine: A review of recent updates and pre-clinical and clinical investigations on cosmetic and nutricosmetic effects. Int J Biol Macromol. 2018;120(Pt B):1682-1695.
16. Jegasothy SM, Zabolotniaia V, Bielfeldt S. Efficacy of a New Topical Nano-hyaluronic Acid in Humans. J Clin Aesthet Dermatol. 2014;7(3):27-29.
17. Sundaram H, Mehta RC, Norine JA, et al. Topically Applied Physiologically Balanced Growth Factors: A New Paradigm of Skin Rejuvenation. J Drugs Dermatol. 2009;8(5 Suppl Skin Rejuvenation):4-13.
18. Kawada C, Yoshida T, Yoshida H, et al. Ingested hyaluronan moisturizes dry skin. Nutr J. 2014;13:70.
19. Bukhari SNA, Roswandi NL, Waqas M, et al. Hyaluronic acid, a promising skin rejuvenating biomedicine: A review of recent updates and pre-clinical and clinical investigations on cosmetic and nutricosmetic effects. Int J Biol Macromol. 2018;120(Pt B):1682-1695.
20. Jegasothy SM, Zabolotniaia V, Bielfeldt S. Efficacy of a New Topical Nano-hyaluronic Acid in Humans. J Clin Aesthet Dermatol. 2014;7(3):27-29.
21. Sundaram H, Mehta RC, Norine JA, et al. Topically Applied Physiologically Balanced Growth Factors: A New Paradigm of Skin Rejuvenation. J Drugs Dermatol. 2009;8(5 Suppl Skin Rejuvenation):4-13.
22. Kawada C, Yoshida T, Yoshida H, et al. Ingested hyaluronan moisturizes dry skin. Nutr J. 2014;13:70.
23. Bukhari SNA, Roswandi NL, Waqas M, et al. Hyaluronic acid, a promising skin rejuvenating biomedicine: A review of recent updates and pre-clinical and clinical investigations on cosmetic and nutricosmetic effects. Int J Biol Macromol. 2018;120(Pt B):1682-1695.
24. Jegasothy SM, Zabolotniaia V, Bielfeldt S. Efficacy of a New Topical Nano-hyaluronic Acid in Humans. J Clin Aesthet Dermatol. 2014;7(3):27-29.
25. Sundaram H, Mehta RC, Norine JA, et al. Topically Applied Physiologically Balanced Growth Factors: A New Paradigm of Skin Rejuvenation. J Drugs Dermatol. 2009;8(5 Suppl Skin Rejuvenation):4-13.
26. Kawada C, Yoshida T, Yoshida H, et al. Ingested hyaluronan moisturizes dry skin. Nutr J. 2014;13:70.
27. Bukhari SNA, Roswandi NL, Waqas M, et al. Hyaluronic acid, a promising skin rejuvenating biomedicine: A review of recent updates and pre-clinical and clinical investigations on cosmetic and nutricosmetic effects. Int J Biol Macromol. 2018;120(Pt B):1682-1695.
28. Jegasothy SM, Zabolotniaia V, Bielfeldt S. Efficacy of a New Topical Nano-hyaluronic Acid in Humans. J Clin Aesthet Dermatol. 2014;7(3):27-29.
29. Sundaram H, Mehta RC, Norine JA, et al. Topically Applied Physiologically Balanced Growth Factors: A New Paradigm of Skin Rejuvenation. J Drugs Dermatol. 2009;8(5 Suppl Skin Rejuvenation):4-13.
30. Kawada C, Yoshida T, Yoshida H, et al. Ingested hyaluronan moisturizes dry skin. Nutr J. 2014;13:70.
31. Bukhari SNA, Roswandi NL, Waqas M, et al. Hyaluronic acid, a promising skin rejuvenating biomedicine: A review of recent updates and pre-clinical and clinical investigations on cosmetic and nutricosmetic effects. Int J Biol Macromol. 2018;120(Pt B):1682-1695.
32. Jegasothy SM, Zabolotniaia V, Bielfeldt S. Efficacy of a New Topical Nano-hyaluronic Acid in Humans. J Clin Aesthet Dermatol. 2014;7(3):27-29.
33. Sundaram H, Mehta RC, Norine JA, et al. Topically Applied Physiologically Balanced Growth Factors: A New Paradigm of Skin Rejuvenation. J Drugs Dermatol. 2009;8(5 Suppl Skin Rejuvenation):4-13.
34. Kawada C, Yoshida T, Yoshida H, et al. Ingested hyaluronan moisturizes dry skin. Nutr J. 2014;13:70.
35. Bukhari SNA, Roswandi NL, Waqas M, et al. Hyaluronic acid, a promising skin rejuvenating biomedicine: A review of recent updates and pre-clinical and clinical investigations on cosmetic and nutricosmetic effects. Int J Biol Macromol. 2018;120(Pt B):1682-1695.
36. Jegasothy SM, Zabolotniaia V, Bielfeldt S. Efficacy of a New Topical Nano-hyaluronic Acid in Humans. J Clin Aesthet Dermatol. 2014;7(3):27-29.
37. Sundaram H, Mehta RC, Norine JA, et al. Topically Applied Physiologically Balanced Growth Factors: A New Paradigm of Skin Rejuvenation. J Drugs Dermatol. 2009;8(5 Suppl Skin Rejuvenation):4-13.
38. Kawada C, Yoshida T, Yoshida H, et al. Ingested hyaluronan moisturizes dry skin. Nutr J. 2014;13:70.
39. Bukhari SNA, Roswandi NL, Waqas M, et al. Hyaluronic acid, a promising skin rejuvenating biomedicine: A review of recent updates and pre-clinical and clinical investigations on cosmetic and nutricosmetic effects. Int J Biol Macromol. 2018;120(Pt B):1682-1695.
40. Jegasothy SM, Zabolotniaia V, Bielfeldt S. Efficacy of a New Topical Nano-hyaluronic Acid in Humans. J Clin Aesthet Dermatol. 2014;7(3):27-29.
41. Sundaram H, Mehta RC, Norine JA, et al. Topically Applied Physiologically Balanced Growth Factors: A New Paradigm of Skin Rejuvenation. J Drugs Dermatol. 2009;8(5 Suppl Skin Rejuvenation):4-13.
42. Kawada C, Yoshida T, Yoshida H, et al. Ingested hyaluronan moisturizes dry skin. Nutr J. 2014;13:70.
43. Bukhari SNA, Roswandi NL, Waqas M, et al. Hyaluronic acid, a promising skin rejuvenating biomedicine: A review of recent updates and pre-clinical and clinical investigations on cosmetic and nutricosmetic effects. Int J Biol Macromol. 2018;120(Pt B):1682-1695.
44. Jegasothy SM, Zabolotniaia V, Bielfeldt S. Efficacy of a New Topical Nano-hyaluronic Acid in Humans. J Clin Aesthet Dermatol. 2014;7(3):27-29.
45. Sundaram H, Mehta RC, Norine JA, et al. Topically Applied Physiologically Balanced Growth Factors: A New Paradigm of Skin Rejuvenation. J Drugs Dermatol. 2009;8(5 Suppl Skin Rejuvenation):4-13.
46. Kawada C, Yoshida T, Yoshida H, et al. Ingested hyaluronan moisturizes dry skin. Nutr J. 2014;13:70.
47. Bukhari SNA, Roswandi NL, Waqas M, et al. Hyaluronic acid, a promising skin rejuvenating biomedicine: A review of recent updates and pre-clinical and clinical investigations on cosmetic and nutricosmetic effects. Int J Biol Macromol. 2018;120(Pt B):1682-1695.
48. Oe M, Tashiro T, Yoshida H, et al. Oral hyaluronan relieves wrinkles: a double-blinded, placebo-controlled study over a 12-week period. Clin Cosmet Investig Dermatol. 2017;10:267-273.
49. Sato T, Sakamoto W, Odanaka W, Yoshida K, Urishibata O. Clinical effects of dietary hyaluronic acid on dry, rough skin. Aesthetic Dermatol. 2012;22:109-115.
50. Bukhari SNA, Roswandi NL, Waqas M, et al. Hyaluronic acid, a promising skin rejuvenating biomedicine: A review of recent updates and pre-clinical and clinical investigations on cosmetic and nutricosmetic effects. Int J Biol Macromol. 2018;120(Pt B):1682-1695.
51. Juncan AM, Moisă DG, Santini A, et al. Advantages of Hyaluronic Acid and Its Combination with Other Bioactive Ingredients in Cosmeceuticals. Molecules. 2021;26(15):4429.
52. Papakonstantinou E, Roth M, Karakiulakis G. Hyaluronic acid: A key molecule in skin aging. Dermatoendocrinol. 2012;4(3):253-258.
53. Sivamani RK, Jagdeo JR, Elsner P, Maibach HI. Cosmeceuticals and active cosmetics. 3rd ed. CRC Press; 2015.
54. Sato T, Sakamoto W, Odanaka W, Yoshida K, Urishibata O. Clinical effects of dietary hyaluronic acid on dry, rough skin. Aesthetic Dermatol. 2012;22:109-115.
55. Kawada C, Yoshida T, Yoshida H, et al. Ingested hyaluronan moisturizes dry skin. Nutr J. 2014;13:70.